Tiền đái tháo đường: 5 dấu hiệu sớm bạn dễ bỏ qua

Tiền đái tháo đường là gì?

Tiền đái tháo đường là giai đoạn đường huyết đã cao hơn mức bình thường nhưng chưa đủ cao để chẩn đoán đái tháo đường. Cơ thể vẫn sản xuất insulin, nhưng tế bào đáp ứng kém dần — gọi là tình trạng kháng insulin. Tuyến tuỵ phải làm việc nhiều hơn để giữ đường huyết trong giới hạn, và đến một lúc không bù nổi nữa.

Theo tiêu chuẩn thường dùng hiện nay, tiền đái tháo đường tương ứng với đường huyết đói trong khoảng 5,6 – 6,9 mmol/L, hoặc HbA1c trong khoảng 5,7 – 6,4%. Đây là ngưỡng tham khảo; bác sĩ cần ít nhất hai lần xét nghiệm và đặt trong bối cảnh lâm sàng của bạn trước khi kết luận.

Năm dấu hiệu sớm thường bị bỏ qua

1. Mệt và buồn ngủ rõ sau bữa ăn. Sau một bữa nhiều tinh bột, đường huyết tăng nhanh rồi hạ nhanh, kéo theo cảm giác uể oải mà nhiều người nghĩ là do làm việc căng thẳng.

2. Khát nước và đi tiểu nhiều hơn bình thường, nhất là về đêm. Thận phải thải bớt lượng đường dư trong máu và kéo theo nước.

3. Tăng cân tập trung ở vùng bụng. Vòng eo lớn hơn 90 cm ở nam và 80 cm ở nữ là một chỉ dấu của rối loạn chuyển hoá, kể cả khi cân nặng chung chưa thay đổi nhiều.

4. Vùng da sạm, dày và mịn như nhung ở gáy, nách hoặc bẹn. Đây là dấu hiệu gai đen (acanthosis nigricans), thường đi cùng kháng insulin.

5. Vết thương nhỏ lâu lành, hay bị nấm da, viêm lợi tái đi tái lại.

Điều đáng lưu ý: rất nhiều người ở giai đoạn này hoàn toàn không có triệu chứng nào. Không có dấu hiệu không đồng nghĩa với đường huyết bình thường.

Ai nên chủ động tầm soát?

Bạn nên kiểm tra đường huyết và HbA1c nếu thuộc một trong các nhóm sau: từ 45 tuổi trở lên; thừa cân theo chuẩn người châu Á (BMI từ 23 trở lên) kèm thêm một yếu tố nguy cơ; có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường; từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con trên 4 kg; có hội chứng buồng trứng đa nang; tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc gan nhiễm mỡ.

Phụ nữ mang thai cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose ở tuần 24 – 28 theo khuyến cáo chung, kể cả khi không có yếu tố nguy cơ nào.

Tin tốt: giai đoạn này còn đảo ngược được

Khác với đái tháo đường type 2 đã hình thành, tiền đái tháo đường có thể quay về bình thường. Các chương trình can thiệp lối sống quy mô lớn cho thấy giảm khoảng 5 – 7% cân nặng hiện tại và duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần làm giảm rõ rệt nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường.

Cụ thể hơn, với người nặng 70 kg thì 5% là khoảng 3,5 kg — một mục tiêu vừa sức chứ không cần giảm cân cực đoan. Ba điểm nên bắt đầu: giảm tinh bột tinh chế và đồ uống có đường, ăn đủ đạm và rau trong mỗi bữa, và đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày năm ngày một tuần.

Một số trường hợp nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc thêm thuốc bên cạnh thay đổi lối sống. Đây là chỉ định cá thể hoá, cần đánh giá chức năng thận, gan và các bệnh đi kèm.

Nên làm gì tiếp theo

Nếu bạn nhận ra mình trong các dấu hiệu hoặc nhóm nguy cơ ở trên, hãy đặt lịch xét nghiệm đường huyết đói và HbA1c. Hai xét nghiệm này lấy máu một lần, trả kết quả trong ngày, và đủ để bác sĩ biết bạn đang ở đâu trên thang nguy cơ.

Nếu kết quả nằm trong vùng tiền đái tháo đường, bạn sẽ cần một kế hoạch cụ thể về ăn uống, vận động và lịch kiểm tra lại — thường là mỗi 6 đến 12 tháng — chứ không chỉ một lời khuyên chung chung.