HbA1c là gì và vì sao bác sĩ luôn hỏi về chỉ số này?

HbA1c đo cái gì?

Khi đường trong máu cao, một phần đường sẽ gắn vào hemoglobin — chất vận chuyển oxy trong hồng cầu. Phần hemoglobin bị gắn đường đó gọi là HbA1c, tính bằng phần trăm. Hồng cầu sống khoảng 120 ngày, nên HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 đến 3 tháng gần nhất.

Đó là lý do bác sĩ hỏi HbA1c thay vì chỉ nhìn một kết quả đường huyết buổi sáng. Đường huyết đói thay đổi theo bữa ăn hôm trước, giấc ngủ, căng thẳng hay một đợt cảm cúm. HbA1c thì không bị ảnh hưởng bởi những thứ nhất thời đó.

Các ngưỡng cần nhớ

Về chẩn đoán, các ngưỡng thường dùng là: dưới 5,7% là bình thường; từ 5,7% đến 6,4% là tiền đái tháo đường; từ 6,5% trở lên gợi ý đái tháo đường. Một kết quả đơn lẻ chưa đủ để kết luận — bác sĩ thường cần lặp lại xét nghiệm hoặc đối chiếu với đường huyết đói.

Về mục tiêu điều trị thì khác. Với nhiều người trưởng thành đã mắc đái tháo đường, mục tiêu thường đặt ở mức dưới 7%. Nhưng con số này phải cá thể hoá: người trẻ, mới mắc, ít bệnh đi kèm có thể đặt mục tiêu chặt hơn; người lớn tuổi, có bệnh tim mạch, suy thận hoặc hay bị hạ đường huyết thì mục tiêu nới rộng hơn — có khi 7,5% đến 8% là hợp lý và an toàn hơn.

Hạ HbA1c quá nhanh hoặc quá thấp không phải lúc nào cũng tốt. Nguy cơ hạ đường huyết, nhất là ở người lớn tuổi sống một mình, có thể nguy hiểm hơn chính con số cao.

Khi nào HbA1c không phản ánh đúng?

Vì HbA1c phụ thuộc vào đời sống hồng cầu, mọi tình trạng làm hồng cầu sống ngắn hơn hoặc dài hơn bình thường đều làm chỉ số lệch. Cần thận trọng khi bạn có: thiếu máu thiếu sắt, thiếu máu tan máu, bệnh hemoglobin như thalassemia, mất máu gần đây hoặc vừa truyền máu, suy thận mạn, bệnh gan nặng.

Trong thai kỳ, HbA1c cũng không được dùng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ — nghiệm pháp dung nạp glucose mới là xét nghiệm phù hợp.

Ở những trường hợp này, bác sĩ sẽ dựa thêm vào đường huyết đói, đường huyết sau ăn, hoặc theo dõi đường huyết liên tục bằng cảm biến để có bức tranh đúng hơn.

HbA1c và theo dõi đường huyết liên tục bổ sung cho nhau

HbA1c là một con số trung bình, nên nó không cho biết đường huyết của bạn dao động ra sao trong ngày. Hai người cùng HbA1c 7% có thể có hai kiểu đường huyết rất khác nhau: một người khá bằng phẳng, một người lên rất cao sau ăn rồi tụt xuống thấp về đêm.

Theo dõi đường huyết liên tục bằng cảm biến gắn dưới da trong 14 ngày sẽ cho thấy biểu đồ đó. Thông tin này đặc biệt hữu ích khi HbA1c nhìn thì đạt nhưng bạn vẫn hay mệt, chóng mặt, hoặc đường huyết buổi sáng thất thường.

Bao lâu nên xét nghiệm lại?

Thông thường, nếu đường huyết đã ổn định và đạt mục tiêu, xét nghiệm lại mỗi 6 tháng là đủ. Nếu vừa đổi thuốc, mới chẩn đoán hoặc chưa đạt mục tiêu, khoảng cách thường rút ngắn còn 3 tháng — đúng bằng thời gian cần để HbA1c phản ánh được thay đổi.

Khi đi khám, bạn nên mang theo các kết quả HbA1c cũ. Xu hướng của chỉ số qua nhiều lần có giá trị hơn nhiều so với một con số đơn lẻ.