Buồng trứng đa nang: vì sao khó giảm cân và nên bắt đầu từ đâu

PCOS được chẩn đoán như thế nào?

Hội chứng buồng trứng đa nang là rối loạn nội tiết thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Chẩn đoán phổ biến hiện nay dựa trên việc có ít nhất hai trong ba đặc điểm: kinh nguyệt thưa hoặc không rụng trứng; dấu hiệu cường androgen trên lâm sàng hoặc xét nghiệm (rậm lông, mụn dai dẳng, rụng tóc kiểu nam); và hình ảnh buồng trứng đa nang trên siêu âm.

Điểm quan trọng mà nhiều người bỏ qua: PCOS là chẩn đoán loại trừ. Bác sĩ cần loại bỏ các nguyên nhân khác gây triệu chứng tương tự — rối loạn chức năng tuyến giáp, tăng prolactin máu, tăng sản thượng thận bẩm sinh khởi phát muộn — trước khi kết luận. Siêu âm thấy nhiều nang không đủ để chẩn đoán PCOS.

Kháng insulin: mắt xích thường bị bỏ sót

Một tỉ lệ lớn phụ nữ PCOS có tình trạng kháng insulin, không phụ thuộc vào việc có thừa cân hay không. Khi tế bào đáp ứng kém với insulin, tuỵ tiết nhiều insulin hơn; insulin cao lại kích thích buồng trứng sản xuất thêm androgen và làm rối loạn rụng trứng nặng thêm.

Vòng lặp này cũng giải thích vì sao giảm cân ở người PCOS thường khó hơn: insulin cao thúc đẩy tích mỡ và làm cảm giác đói khó kiểm soát. Đây là vấn đề sinh học, không phải thiếu ý chí.

Bắt đầu từ đâu

Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng. Mức giảm khoảng 5 – 10% cân nặng hiện tại đã có thể giúp kinh nguyệt đều hơn và cải thiện khả năng rụng trứng ở nhiều người. Với người nặng 65 kg, đó là khoảng 3 đến 6,5 kg — mục tiêu thực tế hơn nhiều so với con số mà mạng xã hội hay nhắc.

Về ăn uống, hướng có nhiều bằng chứng nhất là giảm tinh bột tinh chế và đồ uống có đường, tăng chất xơ và đạm, ăn đủ bữa thay vì nhịn rồi ăn bù. Không có một chế độ ăn “dành riêng cho PCOS” nào được chứng minh vượt trội; điều quan trọng là bạn duy trì được lâu dài.

Về vận động, kết hợp vận động nhịp điệu với tập kháng lực hai buổi mỗi tuần giúp cải thiện độ nhạy insulin rõ hơn so với chỉ đi bộ. Khối cơ nhiều hơn đồng nghĩa với nơi tiêu thụ đường tốt hơn.

Điều trị bằng thuốc tuỳ theo mục tiêu của bạn

Không có một phác đồ chung cho mọi người PCOS. Hướng điều trị phụ thuộc vào điều bạn cần lúc này: điều hoà kinh nguyệt và bảo vệ nội mạc tử cung, cải thiện mụn và rậm lông, hay hỗ trợ có thai.

Mỗi hướng có nhóm thuốc riêng, với lợi ích và tác dụng không mong muốn khác nhau, và một số thuốc chống chỉ định khi đang mong con. Vì vậy việc kê đơn cần dựa trên đánh giá trực tiếp, xét nghiệm nội tiết và kế hoạch sinh sản của bạn — không nên dùng theo đơn của người khác.

Theo dõi lâu dài

PCOS làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp về sau. Vì vậy ngay cả khi triệu chứng đã ổn, bạn vẫn nên tầm soát đường huyết và mỡ máu định kỳ — thường mỗi 1 đến 3 năm tuỳ nguy cơ.

Với người kinh nguyệt rất thưa, bác sĩ cũng theo dõi nội mạc tử cung, vì nhiều tháng không hành kinh làm tăng nguy cơ tăng sinh nội mạc. Đây là lý do không nên để tình trạng mất kinh kéo dài mà không đi khám.