Sau mãn kinh: khi nào cần đo mật độ xương?

Vì sao mãn kinh ảnh hưởng tới xương?

Estrogen giúp hãm tốc độ huỷ xương. Khi nồng độ estrogen giảm nhanh quanh thời điểm mãn kinh, quá trình huỷ xương vượt lên trên quá trình tạo xương, và mật độ xương giảm nhanh nhất trong khoảng 5 đến 7 năm đầu sau kỳ kinh cuối cùng.

Loãng xương gần như không gây triệu chứng. Nhiều người chỉ biết mình loãng xương khi đã gãy xương sau một va chạm rất nhẹ — ngã từ tư thế đứng, trượt chân ở bậc thềm. Gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi để lại hậu quả nặng nề về vận động và sức khoẻ chung, nên phát hiện sớm có giá trị thực sự.

Ai nên đo mật độ xương?

Các khuyến cáo thường dùng hiện nay gợi ý đo mật độ xương bằng DEXA cho: phụ nữ từ 65 tuổi trở lên; phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi nhưng có yếu tố nguy cơ; nam giới từ 70 tuổi; bất kỳ ai từng gãy xương sau chấn thương nhẹ sau tuổi 50; và người dùng corticoid đường uống kéo dài từ 3 tháng trở lên.

Các yếu tố nguy cơ hay gặp gồm: nhẹ cân, mãn kinh sớm trước 45 tuổi, cha mẹ từng gãy cổ xương đùi, hút thuốc lá, uống rượu nhiều, ít vận động, cường giáp hoặc cường cận giáp không kiểm soát, bệnh lý hấp thu kém.

Đọc kết quả T-score

Kết quả DEXA được báo bằng T-score, so sánh mật độ xương của bạn với người trẻ khoẻ mạnh cùng giới. Cách diễn giải thông dụng: từ -1 trở lên là bình thường; từ -1 đến -2,5 là giảm mật độ xương; từ -2,5 trở xuống là loãng xương.

T-score không phải là tất cả. Bác sĩ còn kết hợp tuổi, tiền sử gãy xương và các yếu tố nguy cơ để ước tính nguy cơ gãy xương trong 10 năm, rồi mới quyết định có cần điều trị thuốc hay chỉ cần bổ sung và thay đổi lối sống.

Canxi và vitamin D: đủ, không thừa

Nhu cầu canxi ở phụ nữ sau mãn kinh thường được đặt quanh mức 1000 đến 1200 mg mỗi ngày, ưu tiên từ thực phẩm: sữa và chế phẩm sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh đậm, vừng. Nếu bữa ăn chưa đủ thì mới bổ sung thêm, và nên chia nhỏ liều vì cơ thể hấp thu tốt hơn.

Vitamin D cần thiết để hấp thu canxi. Mức bổ sung phù hợp nên dựa trên xét nghiệm nồng độ vitamin D trong máu, không nên uống liều cao kéo dài theo thói quen vì có thể gây tăng canxi máu.

Vận động là phần không thể thay bằng thuốc

Xương đáp ứng với lực tác động. Các hoạt động chịu trọng lượng cơ thể như đi bộ nhanh, lên cầu thang, khiêu vũ, cùng với tập kháng lực hai đến ba buổi mỗi tuần, giúp duy trì mật độ xương và quan trọng hơn là duy trì khối cơ.

Bài tập thăng bằng — đứng một chân, thái cực quyền, yoga nhẹ — làm giảm nguy cơ té ngã. Với người đã loãng xương, phòng té ngã có khi còn quan trọng hơn chính con số mật độ xương: lắp tay vịn trong nhà tắm, bỏ thảm trơn, đủ ánh sáng ở hành lang, kiểm tra thị lực và rà soát các thuốc gây chóng mặt.

Nên làm gì tiếp theo

Nếu bạn đã mãn kinh và có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào kể trên, hãy đặt lịch đo mật độ xương DEXA và xét nghiệm canxi, vitamin D. Kết quả sẽ cho biết bạn chỉ cần điều chỉnh dinh dưỡng và vận động, hay đã đến lúc cần thuốc chống huỷ xương.

Nếu đã từng gãy xương sau một va chạm nhẹ, đừng chờ tới mốc tuổi khuyến cáo — đó tự nó đã là chỉ định đi khám.